Konferencja na temat konsultacji Programu Ochrony Powietrza dla aglomeracji warszawskiej

 

W dniu dzisiejszym pod Mazowieckim Urzędem Marszałkowskim, odbyła się konferencja prasowa w sprawie konsultacji Programu Ochrony Powietrza dla Aglomeracji Warszawskiej.

W imieniu partii Nowoczesna Ryszarda Petru złożyłam nasze uwagi do przedstawionych projektów uchwał. Domagamy się skutecznego Programu Ochrony Powietrza. To, co zaproponował zarząd województwa, w praktyce zwalnia władze Warszawy z obowiązku walki ze smogiem. Bez poprawy Programu oraz stworzenia uchwały antysmogowej jeszcze przez długie lata warszawiacy będą się dusić.

W związku z konsultacjami społecznymi projektów uchwał sejmiku województwa mazowieckiego, które dotyczą aktualizacji programów ochrony powietrza dla strefy aglomeracja warszawska w powietrzu której przekroczone zostały poziomy dopuszczalne pyłu zawieszonego PM10, PM2,5, dwutlenku azotu oraz poziom docelowy benzo(a)pirenu, w imieniu partii Nowoczesna Ryszarda Petru składamy nasze uwagi do przedstawionych projektów uchwał.

 

 

1. Brak w projektach uchwał odniesień do planowanej uchwały antysmogowej

Przedstawione do konsultacji projekty uchwał dotyczące aktualizacji programów ochrony powietrza dla strefy aglomeracja warszawska w żaden sposób nie odnoszą się ani nie uwzględniają zobowiązań, jakie ma nakładać planowana tzw. uchwała antysmogowa (uchwała na podstawie art. 96 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska, który upoważnia sejmik do wprowadzenia ograniczeń lub zakazów w zakresie eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw) dla województwa mazowieckiego. To oznacza, że oba kluczowe dla poprawy jakości powietrza w Warszawie akty prawa miejscowego mogą być niespójne i tworzyć chaos regulacyjny, który utrudni redukcję poziomu zanieczyszczeń. W styczniu bieżącego roku marszałek województwa mazowieckiego Adam Struzik publicznie zadeklarował, że jeszcze w 2017 roku uchwalona zostanie (wzorem województwa małopolskiego i śląskiego) uchwała antysmogowa dla województwa mazowieckiego. Taka uchwała jest najskuteczniejszym narzędziem prawnym jakim dysponują samorządy pragnące złagodzić problem niskiej emisji ze źródeł rozproszonych i spalania paliw niskiej jakości, zwłaszcza w sektorze komunalno-bytowym. Niestety, mimo tej zapowiedzi jak do tej pory nie zostały przedstawione żadne projekty. W przedstawionych projektach aktualizacji programów ochrony powietrza nie uwzględniono żadnych elementów czy rezultatów działania zapowiadanej uchwały antysmogowej. Brak jakiejkolwiek próby koordynacji przepisów tych aktów prawnych sugeruje, że prace nad uchwałą antysmogową dla województwa mazowieckiego i aglomeracji warszawskiej nie zostały podjęte. Jeśli jednak takie prace toczą się, wskazane jest uwzględnienie wpływu uchwały dla programów ochrony powietrza, ponieważ przepisy obu aktów prawnych powinny się uzupełniać i być ze sobą zgodne. Dopiero to pozwoli na wdrażanie skutecznych działań w zakresie poprawy jakości powietrza.

2. Aktualizacja uchwały w sprawie programu ochrony powietrza dla strefy aglomeracja warszawska, w której zostały przekroczone poziomy dopuszczalne pyłu zawieszonego PM10 i NO2 w powietrzu.

Założenia i działania zawarte w załącznikach do projektu aktualizacji uchwały w sprawie programu ochrony powietrza dla strefy aglomeracja warszawska w której zostały przekroczone poziomy dopuszczalne pyłu zawieszonego PM10 i NO2 w powietrzu budzą wątpliwości.

a) Załącznik nr 3 – Przewidywany poziom substancji w powietrzu w strefie aglomeracja warszawska w roku zakończenia realizacji programu (2024 r.)

Załącznik nr 3 w pkt. 1.1 przewiduje, że nawet w braku podejmowania jakichkolwiek działań stężenia pyłu zawieszonego PM10 oraz NO2 ulegną widocznemu zmniejszeniu. Trudno uznać to założenie za realistyczne.

Po pierwsze, ze względu na brak powszechnie obowiązujących przepisów zakazujących obrotu kotłami, które nie spełniają żadnych norm emisyjnych oraz w świetle braku norm na paliwa stałe mało prawdopodobna wydaje się samoistna redukcja zanieczyszczeń pochodzących z niskiej emisji. Z dostępnych statystyk wynika, że większość nowomontownych w Polsce kotłów to instalacje, które nie spełniają żadnych norm. Dodatkowo, biorąc pod uwagę stale rosnącą od lat liczbę samochodów, trudno uznać, że ogólna skala zanieczyszczeń pyłami z komunikacji także ulegnie redukcji. Większość pyłów PM10 pochodzenia komunikacyjnego jest bowiem efektem tzw. pylenia wtórnego oraz uniosu wynikających wyłącznie z natężenia ruchu. Nie ma to znaczącego związku z wiekiem pojazdów, dlatego założenie, że wymiana samochodów na młodsze przyczyni się do redukcji tego typu zanieczyszczenia budzi wątpliwości. Ponadto, rosnąca liczba samochodów (nawet przy uwzględnieniu ich mniejszego wieku) nie pozwoli także na globalne ograniczenie emisji tlenków azotu. Jeżeli dodatkowo utrzyma się trend wprowadzania do ruchu samochodów używanych, ze zużytymi bądź celowo wyciętymi filtrami, trudno uznać za trafne założenie, że w przypadku braku podjęcia przewidzianych w programie ochrony powietrza działań jakość powietrza poprawi się.

Po drugie, trudno uznać za wiarygodne założenie, że w przypadku zrealizowania przewidzianych w programie ochrony powietrza działań stężenia pyłu zawieszonego PM10 oraz dwutlenku azotu ulegną tak dramatycznej poprawie. Skala działań jakie przewiduje program nie jest bowiem w żaden sposób skwantyfikowana. Brakuje konkretnych celów przewidujących np. ilości niespełniających norm pieców które zostaną wymienione bądź redukcji natężenia ruchu. Przewidywany efekt realizacji programu w sytuacji, gdy program ten nie precyzuje skali wymaganych działań wydaje się być spekulacją.

Po trzecie, pkt. II.2.2.1 załącznika: „Kierunki i zakres działań niezbędnych do przywrócenia poziomów pyłu zawieszonego PM10 i dwutlenku azotu NO2 w powietrzu do poziomów dopuszczalnych” nie precyzuje wśród proponowanych działań, że czyszczenie ulic i torowisk tramwajowych powinno odbywać się na morko, co jest jednym z kluczowych działań mogących ograniczyć pylenie wtórne. Rekomendujemy więc uwzględnienie takiego działania w katalogu niezbędnych działań.

b) Załącznik nr 4 – Harmonogram rzeczowo–finansowy realizacji programu ochrony powietrza, w tym poszczególnych działań średnioterminowych – na okres nie dłuższy niż 5 lat i działań długoterminowych – na okres nie dłuższy niż 10 lat. Załącznik nr 4 „Harmonogram rzeczowo–finansowy realizacji programu ochrony powietrza, w tym poszczególnych działań średnioterminowych – na okres nie dłuższy niż 5 lat i działań długoterminowych – na okres nie dłuższy niż 10 lat” zakłada przeprowadzenie licznych działań. Niestety, zarówno ich skuteczność, jak i kryteria ewaluacji budzą poważne wątpliwości.

Po pierwsze, zdumiewa decyzja o wyznaczeniu aż trzyletniego okresu na tworzenie Programów Ograniczenia Niskiej Emisji. Tak określony termin w przypadku aglomeracji warszawskiej jest bardzo długi biorąc pod uwagę, że władze m. st. Warszawy wielokrotnie deklarowały, że podjęły działania mające na celu inwentaryzację instalacji w sektorze komunalno-bytowym (które przyczyniają się w przeważającym zakresie do niskiej emisji) oraz, że mają świadomość tego, jakie działania powinny zostać podjęte w celu redukcji zanieczyszczeń pochodzących z tych źródeł. Ponadto, wątpliwe wydaje się, by mogło zostać wykonane przewidziane w fazie realizacji Programy Ograniczenia Niskiej Emisji kluczowe działanie polegające na likwidacji źródeł spalania paliw stałych o mocy do 1 MW nie spełniających wymagań ekoprojektu lub klasy 5 normy EN–303:5/2012, stosowanych w sektorze komunalno – bytowym oraz sektorze usług i handlu oraz w małych i średnich przedsiębiorstwach. Program Ograniczenia Niskiej Emisji nie będzie miał bowiem charakteru obligatoryjnego dla osób posiadających instalacje, które nie spełniają wymienionych wymogów. Brak prawnych narzędzi skutecznie nakładających na władze samorządowe i obywateli obowiązki w tym zakresie był często uznawany za kluczową barierę realizacji Programów Ograniczenia Niskiej Emisji w innych województwach. Ta kwestia w sposób szczególnie wyraźny pokazuje, jak istotne jest uchwalenie przez sejmik województwa mazowieckiego uchwały antysmogowej, która może w tym zakresie ustanowić wiążące kryteria i egzekwowane zobowiązania.

Po drugie, program ochrony powietrza zdaje się w pełni akceptować wymianę kotłów niespełniających jakichkolwiek norm emisyjnych na kotły nowszych generacji, dla których paliwem w dalszym ciągu będzie węgiel lub inne paliwa stałe. To oznacza, że w dalszym ciągu w sektorze komunalno-bytowym promowane będą rozwiązania emisyjne mimo dostępności technologii, które do takich emisji nie prowadzą. W programie powinny więc zostać uwzględnione pomocnicze kryteria, które będą mogły być stosowane przy decydowaniu, na jaką instalację się zdecydować. Kryteria te powinny promować rozwiązania takie jak podłączanie do sieci ciepłowniczej, montowanie pomp ciepła bądź ogrzewania gazowego. Montowanie pieców na paliwa stałe klasy 5 normy EN–303:5/2012 powinno być ostatecznością.

Po trzecie, niewystarczające jest przewidziane w „Harmonogram rzeczowo–finansowy realizacji programu ochrony powietrza – Czyszczenie ulic na mokro w okresie wiosna-jesień” czyszczenie ulic na mokro jesienią jedynie raz na 3 tygodnie. Mimo większej częstotliwości opadów jesienią jest to także początek okresu grzewczego i zwiększonej emisji pyłów do atmosfery, który zależnieod pogody może rozpocząć się już w październiku. W związku z postulujemy zmianę zapisu tak, by czyszczenie ulic na mokro jesienią było wymagane przynajmniej raz na 2 tygodnie.

Po czwarte, projekt aktualizacji programu ochrony powietrza przewiduje nieprawidłowe i oderwane od realnego efektu działań kryteria oceny jego wykonania, które nie będą promowały podejmowania działań przynoszących konkretne efekty dla jakości powietrza:

– „Harmonogram rzeczowo–finansowy realizacji programu ochrony powietrza – Wdrażanie Planu Zrównoważonego Rozwoju Publicznego Transportu Zbiorowego dla miasta stołecznego Warszawy” nie zawiera w ogóle wskaźnika realizacji działania. Jednym z jego kluczowych celów jest zmniejszenie intensywności ruchu samochodowego i zachęcenie mieszkańców do korzystania z alternatyw, jak transport rowerowy oraz transportu publicznego. W związku z wskaźnikiem realizacji działania powinno być wymierne kryterium, np. ilość samochodów, jakie wjeżdżają do centrum miasta po skutecznym wdrożeniu założeń planu czy kilometry nowopowstałej sieci tramwajowej oraz liczba wynikających z tego użytkowników;

– „Harmonogram rzeczowo–finansowy realizacji programu ochrony powietrza – Edukacja ekologiczna mieszkańców” zakłada, że wskaźnikiem realizacji będzie liczba przeprowadzonych akcji edukacyjnych i informacyjnych. To kryterium oderwane od celu akcji, jakim jest przekazanie jak największej ilości mieszkańców wiedzy np. dotyczących szkodliwości spalania odpadów. W związku z tym kryterium oceny powinna być liczba przeszkolonych mieszkańców;

– „Harmonogram rzeczowo–finansowy realizacji programu ochrony powietrza – Stosowanie odpowiednich ustaleń w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego umożliwiających ograniczenie emisji dwutlenku azotu oraz pyłu zawieszonego PM10” zakłada, że wskaźnikiem realizacji będzie liczba dokumentów planistycznych, w których uwzględniono potrzeby ochrony jakości powietrza. To wyłącznie formalne kryterium, niemające związku z prawdziwym zakresem objętych ochroną terenów. Wskaźnikiem, jaki powinien zostać tutaj zastosowany, jest powierzchnia terenów zielonych poddana ochronie planistycznej oraz ilość funkcjonalnych klinów napowietrzających, których zabudowie zapobiegły przepisy planistyczne.

Po piąte, niektóre założenia finansowe przyjęte w programie świadczą o całkowitej nieznajomości realiów „Harmonogram rzeczowo–finansowy realizacji programu ochrony powietrza – Dążenie do zwiększenia powierzchni obszarów zieleni miejskiej” określa w kategorii „szacowane koszty realizacji”, że średni koszt jednej sadzonki drzewa lub krzewu to ok. 10 zł. To kwota kompletnie nieadekwatna do realiów. Dobrej jakości i odpowiednich rozmiarów sadzonka drzewa albo krzewu kosztuje przynajmniej kilkaset złotych, a jej pielęgnacja i działania umożliwiające utrzymanie w trudnych miejskich warunkach sprawiają, że w praktyce koszty te mogą sięgnąć kilku tysięcy złotych.

Po szóste w programie zostały całkowicie zignorowane działania mające na celu ukrócenie powszechnej praktyki, jakie jest usuwanie z pojazdów filtrów cząstek stałych i niewymienianie ich na nowe. Średni wiek samochodów jeżdżących po polskich drogach jest bardzo wysoki, są to często auta używane i niesprawne. Co więcej, w nagminnie toleruje się wycinanie filtrów spalin, przez co samochody przestają spełniać jakiekolwiek normy. Program powinien przewidywać działania, które doprowadzą do zwalczenia tych praktyk oraz konkretne cele w tym zakresie.

c) Załącznik 7 – Zakres działań i sposób postępowania w przypadku ryzyka przekroczenia poziomu alarmowego i dopuszczalnego pyłu zawieszonego PM10.
Załącznik 7 przewiduje nieadekwatne przypisanie działań, jakie powinny zostać podjęte w przypadku określonych stopni przekroczeń poziomów stężeń pyłów. Wszystkie działania z „Poziom III – Ostrzeżenie 1 stopnia o złej jakości powietrza (kolor żółty)” powinny być podjęte już po zajściu przesłanki, która obecnie jest określona jako „Poziom II – Informacja o przekroczeniu poziomu dopuszczalnego pyłu zawieszonego PM10”. Moment, w którym przekroczone są dopuszczalne poziomy zanieczyszczeń tworzy bowiem zagrożenie dla zdrowia mieszkańców i sprawia, że łamane jest prawo Unii Europejskiej zobowiązujące Polskę do utrzymywania określonej jakości powietrza. W tym momencie powinny też być podjęte kroki mające ostrzec mieszkańców przed zagrożeniem oraz mogące pomóc zredukować zanieczyszczenie. W projekcie na wypadek przekroczenia dopuszczalnych norm jedynym przewidzianym działaniem jest umieszczenie informacji na stronie internetowej Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego w Warszawie. To daleko niewystarczające, by zabezpieczyć mieszkańców przed niezdrowymi poziomami stężeń.

3. Aktualizacja uchwały w sprawie programu ochrony powietrza dla strefy aglomeracja warszawska, w której zostały przekroczone poziomy dopuszczalne pyłu zawieszonego PM2,5 w powietrzu oraz aktualizacja uchwały w sprawie programu ochrony powietrza dla strefy aglomeracja warszawska, w której został przekroczony poziom docelowy benzo(a)pirenu w powietrzu. Założenia i działania zawarte w załącznikach do projektu aktualizacji uchwały w sprawie programu ochrony powietrza dla strefy aglomeracja warszawska, w której zostały przekroczone poziomy dopuszczalne pyłu zawieszonego PM2,5 w powietrzu oraz projektu aktualizacji uchwały w sprawie programu ochrony powietrza dla strefy aglomeracja warszawska, w której został przekroczony poziom docelowy benzo(a)pirenu w powietrzu budzą wątpliwości analogiczne do przedstawionego projektu aktualizacji uchwały w sprawie programu ochrony powietrza dla strefy aglomeracja warszawska, w której zostały przekroczone poziomy dopuszczalne pyłu zawieszonego PM10 i NO2 w powietrzu. W związku z powyższym postulujemy wprowadzenie odpowiednich zmian w zakresie spójności z projektowaną uchwałą antysmogową i wskaźników realizacji.

Podsumowując, w naszej opinii aktualizacja programów ochrony powietrza dla strefy aglomeracja warszawska wymaga zmian, które pozwolą przede wszystkim lepiej informować mieszkańców i chronić ich zdrowie, a także w wymierniejszy sposób oceniać sukces podjętych działań mających poprawić jakość powietrza. Apelujemy również o podjęcie lub intensyfikację prac nad uchwałą antysmogową dla województwa mazowieckiego. Jej skoordynowane i spójne z programem ochrony powietrza dla strefy aglomeracja warszawska pozwolą najskuteczniej zrealizować wyznaczone
w programie cele.

Jedna myśl na temat “Konferencja na temat konsultacji Programu Ochrony Powietrza dla aglomeracji warszawskiej

Możliwość komentowania jest wyłączona